Ποια πνευματική ιδιοκτησία;

Η πνευματική ιδιοκτησία, οι νόμοι και οι απόψεις γύρω από αυτήν παίζουν, εδώ και πολύ καιρό, καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που λειτουργεί ένα πολύ μεγάλο μέρος του καπιταλισμού. Ένα βασικό και αρκετά ενδιαφέρον κομμάτι, όμως, όσον αφορά στην ιδεολογία περί πνευματικής ιδιοκτησίας, είναι αυτό που μιλάει για το «ηθικό δικαίωμα» του δημιουργού. Το «ιδιαίτερο ψυχικό δέσιμο», δηλαδή, που αποκτάει ο Δημιουργός (το δέλτα κεφαλαίο, όπως προσέξατε) με το έργο του, κατά τη διαδικασία της εκπόνησης του. Κι αυτό έχει ενδιαφέρον γιατί (και) πάνω σ’ αυτό το “ηθικό δικαίωμα” πατάνε αρκετά επιχειρήματα που αφορούν στην προστασία του δημιουργού.

Δεν είναι το θέμα μας εδώ όλα αυτά τα επιχειρήματα, αλλά η πολλή ιδεολογία που έχουν στη βάση τους, η οποία αναπαράγει και στηρίζει το προφίλ ενός δημιουργού που έφτιαξε/σχεδίασε/σκέφτηκε/έγραψε κάτι που θεωρείται εντελώς δικό του, γιατί αυτός και μόνο αυτός το έφτιαξε/σχεδίασε/σκέφτηκε/έγραψε. Όχι μόνο ιδεολογία, δηλαδή, αλλά και βλακεία με το τσουβάλι! Σαν να αγνοούμε συνειδητά και επανειλημμένα το πλέον προφανές (ακόμα και στους λάτρεις της “πρωτοποριακής σκέψης” και της “καινοτομίας”): Ότι παρθενογένεση δεν υπάρχει. Η δημιουργία, η οποιαδήποτε δημιουργία και το οποιοδήποτε δημιούργημα γεννιέται μέσα από κοινωνικές (και) συλλογικές διαδικασίες και διεργασίες. Δεν υπάρχει τίποτα που να μπορεί να δημιουργηθεί αποκομμένο από οποιοδήποτε κοινωνικό περιβάλλον. Τίποτα δεν είναι κανενός, αντίθετα όλα είναι όλων. Ή όλα είναι κοινά, αν προτιμάτε. Αυτοί που επικαλούνται την πνευματική ιδιοκτησία, είτε είναι επιχειρήσεις, είτε άτομα, προσπαθούσαν και προσπαθούν να ιδιοποιηθούν, για προσωπικό-οικονομικό όφελος και κέρδος, την κοινωνική-συλλογική δημιουργικότητα και δημιουργία. Κι επιπλέον, με το να ζητάνε τα πνευματικά τους δικαιώματα, αναπαράγουν κι ενισχύουν την ιδεολογία προς αυτή την κατεύθυνση. Ότι δηλαδή υπάρχει ο μοναχικός δημιουργός, η διάνοια ή ο ταλαντούχος που έφτιαξε το δημιούργημα-έργο.

Είναι πραγματικότητα ότι ένα σημαντικό μέρος της «δημιουργίας» έρχεται από το χώρο των ακαδημαϊκών, των επιστημόνων και των εταιριών. Υπάρχει όμως ένα αντίστοιχα σημαντικό -με την ποσοτική αλλά και την ποιοτική σημασία της λέξης- κομμάτι, που είναι των από κάτω αυτής της κοινωνίας, των προλετάριων, των εργατών, των ανέργων, των μεταναστών. Υπήρχε πάντοτε και ευτυχώς συνεχίζει να υπάρχει και να δημιουργεί καθημερινά ένα πλούτος που, στο βαθμό που είναι κοινός, είναι πλούτος όλων. Είναι όλων όσων σκέφτονται/φτιάχνουν/γράφουν/δουλεύουν μαζί ή πλάι με άλλους, όχι για να βρουν κάποιον μάνατζερ ή να γίνουν διάσημοι αλλά για να επιβιώσουν, να κριτικάρουν, να διασκεδάσουν, να πάνε κόντρα στ’ αφεντικά τους.

Μεγάλο λοιπόν κομμάτι, μάλλον το μεγαλύτερο, αυτού του τεράστιου πλούτου σκέψεων, ιδεών, γνώσεων που, επαναλαμβάνουμε, είναι κοινωνικός-συλλογικός, μετατρέπεται σε ατομικό, κλέβεται δηλαδή, προκειμένου να μπορέσει να πουληθεί και ν’ αγοραστεί από ποίους άραγε; Από όσους φυσικά επικαλούνται την πνευματική ιδιοκτησία επί αυτού, ζητώντας με θράσος να αναγνωριστούν τα «πνευματικά δικαιώματά τους».

Δεν θέλουμε, λοιπόν, να προστατέψουμε κανέναν «δημιουργό». Όποιος ζητάει κατοχύρωση και αναγνώριση των «δημιουργημάτων» του, σαν δικά του και μοναδικά, είναι κατ’ αρχήν κλέφτης. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι να δημιουργήσουμε τους όρους για να ξαναπάρουμε πίσω όλα όσα μας έχουν απαλλοτριώσει, όσα μας κλέβουν καθημερινά. Από το μηδέν, με τα δικά μας χέρια, τα μυαλά και τις καρδιές μας. Κόντρα στις ατομικές λύσεις που μας προτείνουν οι κάθε λογής σωτήρες και μη και λύσεις που μας οδηγούν στη κατάθλιψη της κατανάλωσης (σχέσεων και πραγμάτων), τη μιζέρια και την απομόνωση. Χρειάζεται να ξαναφτιάξουμε τα πάντα από την αρχή, θέλουμε δομές και σχέσεις μέσα από τις οποίες η δική μας δημιουργία και δημιουργικότητα θα βρίσκει χώρο και τρόπους να καλύπτει τις δικές μας ανάγκες κι επιθυμίες. Που θα βγαίνει από και θα κοιτάει σε, ανθρώπους που στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλο.

Να ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, το θέμα του τί μπορεί να είναι δικό μου ή δικό σου ή δικό του. Δε θεωρούμε σε καμία περίπτωση ότι είναι δικά μας αυτά που μαθαίνουμε, τουλάχιστον όχι δικά μας με όρους ιδιοκτησίας, πνευματικής ή υλικής. Δε θεωρούμε δικά μας καν αυτά που έχουμε αγοράσει, ούτε όσα από αυτά μπορεί να πουλάμε και τα αγοράζει κάποιος άλλος. Δικό μας είναι ένα πράγμα ή ένας άνθρωπος για τον ή τον οποίο μπορεί να έχουμε πονέσει ή κάτι το οποίο αγαπάμε. Ένα τραγούδι που ακούσαμε και μας συγκίνησε ή μια ιστορία που ακούσαμε από κάποιον ή αυτό που διαβάσαμε για ένα μέρος και μπορεί να θεωρούμε πως αξίζει να το θυμόμαστε. Πόσο μάλλον, είναι περισσότερο δικά μας όσα δεν κάνουμε ή κάναμε για τους εαυτούς μας ή όσα έχουμε χαρίσει στους ανθρώπους μας.
Κι όπως έχει γραφτεί και κάπου αλλού «…την ζωή σου αξίζει μονάχα όταν τη ζεις για όλους…».

Γι’ αυτό σας λέμε. Όλα δικά μας είναι. Ή όλα είναι κοινά, αν προτιμάτε.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>