Devastation in meatspace

Αν τα παλιά media είναι οι θεατές που έχουν την ανάγκη και την επιθυμία να μεσολαβηθούν, τα νέα μήντια και πιο συγκεκριμένα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι ένα βήμα μπροστά απο αυτό, αφού ο θεατής είναι αυτός που δημιουργεί τα περιεχόμενα με τα οποία μεσολαβείται, κάνοντας κτήμα του αυτόν τον νέο τρόπο μεσολάβησης και κάνοντας τον εαυτό του μέρος της προπαγάνδας-διαφήμισης.

Αν τα παλιά μήντια είχαν σαν εργαλείο τους την διαφήμιση και τις επωνυμίες, τα νέα μήντια είναι οι ίδιες οι επωνυμίες, και με τον ίδιο τρόπο που μπορούμε να τις συναντήσουμε σε μάρκες μεγάλων εταιρειών τις ξανασυναντάμε ονομασμένες ως προφίλ και είναι για όλους.

Τα νέα μηντια καταφέρνοντας να μεσολαβήσουν όλο και περισσότερες πτυχές τις πραγματικής ζωής και να τις αναπροσδιορίσουν με τους δικούς τους όρους, καταφέρνουν να μεσολαβήσουν τον θάνατο των άλλων σαν αναπαράσταση αλλά και ταυτόχρονα την επιτυχία-νίκη μέσω των προφίλ των νικητών και να δώσουν την ικανοποίηση του θανάτου και της νίκης όπως αυτή βιώνεται σ ένα βίντεογκέιμ.

Το κείμενο αυτό αναφέρεται στην τελευταία επιδρομή του ισραηλινού στρατού στην γάζα. Στη γάζα που για άλλη μια φορά λειτουργεί σαν πειραματόζωο πολέμου και που για άλλη μια φορά, εκεί που τα προφίλ των δυτικών βλέπουν των θάνατο των άλλων σαν hype, εμείς βλεπουμε γυναίκες και άντρες που ζούν και πολεμούν στη παλαιστίνη. Που πολεμούν και ζούν και για όλους εμάς.

Devastation in meatspace.
Ένα profile διαμελισμένων πτωμάτων στο διαδίκτυο
1

Ο πύραυλος που μόλις πέρασε από πάνω σας έχει υποστεί επεξεργασία μέσω ενός φίλτρου στο Instagram, μόλις λίγες ώρες πριν. Καθώς τον βλέπετε να χάνεται πίσω από την πολυκατοικία που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά, ένας νεαρός κληρωτός φαντάρος προετοιμάζει τα αμοντάριστα πλάνα αυτού για να συμπιεστούν και να ανέβουν στο YouTube μέσα στην επόμενη ώρα. Μέχρι απόψε το βράδυ, αυτή η έκρηξη, η οποία απλά ταρακούνησε την γειτονιά σας, σε μία από τις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές του πλανήτη, θα πάρει πάνω από οχτώ χιλιάδες like στο Facebook. Καλωσήλθατε στην πόλη της Γάζας.

Η μεσολαβημένη αισθητική του πολέμου πατούσε πάντοτε σε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στο τετριμμένο και στο ηρωικό, χρησιμοποιούμενη πάντα για να δικαιολογήσει, σωστά ή λάθος, τη σφαγή νέων και γέρων, ενώ πάντα αποτυγχάνει να μεταφέρει πραγματικά αυτή την σοβαρή και φευγαλέα στιγμή, κατά την οποία ένα κράτος επιλέγει να βάλει τέλος σε μια ανθρώπινη ζωή, ξανά και ξανά και ξανά, χιλιάδες φορές. Αλλά όπως ο πόλεμος είναι ο οδηγός της τεχνολογικής ανάπτυξης, πολλά χρόνια τώρα, παραμένει επίσης και το εργαστήριο στο οποίο δοκιμάζεται πραγματικά η τεχνολογική παραγωγή εικόνων, δηλαδή η ικανότητα του ενός ή του άλλου κράτους να σπρώξει την αντιπροσώπευση στα όριά της και να σας κάνει να νιώθετε ασφαλείς, χαρούμενοι, ικανοποιημένοι για την σάρκα η οποία ξεσκίζεται για χάρη σας. Η προπαγάνδα στοχεύει στο να συγκροτήσει μια κοινότητα, η οποία έχει την δυνατότητα να προστατεύσει, να αποκλείσει και, ως εκ τούτου, είναι άξια θυσίας.

Η τωρινή επίθεση στη Γάζα είναι ίσως μια πρώτη δοκιμή όσον αφορά την ικανότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης να κατανοήσουν και να μεσολαβήσουν τον πόλεμο στο εσωτερικό ή στα σύνορα μιας δυτικής κοινωνίας. Εδώ βλέπουμε μια νέα αισθητική. Ένα υβρίδιο που περιλαμβάνει τεχνολογία του διαδικτύου, θεωρία των κοινωνικών μέσων δικτύωσης και ένα καθεστώς της εικόνας που βασίζεται σε σταθερές, παγιωμένες, συντηρητικές διαφημιστικές τεχνικές. Φανταστήκαμε έναν μελλοντικό πόλεμο (ο οποίος είναι σύγχρονος) να διαδραματίζεται κατά μήκος των γραμμών της υπερδραστήριας νεαρής μας φαντασίας, αλλά ίσως θα έπρεπε να είχαμε προβλέψει ότι ο Πόλεμος v2.0 θα έμοιαζε λιγότερο με μια εκδοχή του Star Trek και περισσότερο με τα πρώιμα σχέδια μιας διαφημιστικής εκστρατείας παπουτσιών ή τις εκπτωτικές κάρτες καφετεριών για τους καλούς πελάτες.

Δεν θα έπρεπε να είναι και καμιά φοβερή έκπληξη το γεγονός ότι ο στρατός του Ισραήλ αναγκάζεται να χρησιμοποιήσει τη στρατηγική των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης ταυτόχρονα σαν όπλο και σαν αναπαράσταση του πολέμου.

Η ιστορία του ισραηλινού στρατού στα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη πάντα είχε να κάνει με την καινοτομία, την μετατόπιση των τοπολογιών της σύγκρουσης. Για πολλά χρόνια, οι ισραηλινοί εκπαιδεύουν τις τάξεις των αξιωματικών τους στην ηπειρωτική φιλοσοφία, γενόμενοι έτσι πρωτοπόροι σ’ αυτό που κατ ευφημισμόν θα μπορούσε να ονομαστεί «εφαρμοσμένη ριζοσπαστική θεωρία», όπως παρουσιάζει ο Eyal Weizman στην έρευνά του «Κούφια Γη: Η Αρχιτεκτονική της Κατοχής του Ισραήλ». Καθώς η μάχη από δρόμο σε δρόμο έγινε αδύνατη για τον ισραηλινό στρατό, ανέπτυξε τακτικές “ενόχλησης”, μετακινούμενος μέσα από τον αστικό ιστό, ισοπεδώνοντας κτίρια στο πέρασμά του, φέρνοντας τον πόλεμο από τους δρόμους στη σφαίρα των κατοικιών, «walking through walls», όπως το ονόμασαν.

Παρομοίως, καθώς το Ισραήλ απομάκρυνε τις στρατιωτικές δυνάμεις κατοχής του από τη Γάζα το 2005, αναγκάστηκε να εφαρμόσει τον εδαφικό έλεγχο από τον αέρα, μια διαδικασία γνωστή σαν η «αόρατη κατοχή». Έτσι, η γεωγραφία της κατοχής έκανε μια στροφή 90 μοιρών: η φανταστική «Ανατολή», το εξωτικό αντικείμενο του αποικισμού, δεν ήταν πλέον πέρα από τον ορίζοντα, αλλά κάτω από την κάθετη τυραννία ενός δυτικού αερομεταφερόμενου πολιτισμού, ο οποίος από μακριά χειρίζεται τις εξελιγμένες και ανώτερες τεχνολογικές του πλατφόρμες, αισθητήρες και πολεμοφόδια στους χώρους από πάνω (Eyal Weizman, Κούφια Γη, σ. 237, αγγλική Εκδ. 2007).

Αυτή η μεταλλαγή του εδαφικού ελέγχου σήμερα έρχεται σε μια νέα τοπογραφία, σε μια προέκταση της ιστορικής «πολεμικής προπαγάνδας»: στην κατοχή του διαδικτυακού χώρου. Ο στρατός του ισραήλ έχει τρέξει μια αρκετά περιεκτική εκστρατεία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τα πρώτα στάδια της νέας επίθεσης, ανακοινώνοντας στο Twitter την δολοφονία του στρατιωτικού αρχηγού της Χαμάς Ahmed Jabari, η οποία, μέσα σε λίγα λεπτά, ακολουθήθηκε από βίντεο της στοχευμένης δολοφονίας του στο YouTube. Έπειτα ακολούθησαν βήμα-βήμα ενημερώσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της εκστρατείας, περιλαμβάνοντας στατιστικές από τα χτυπήματα των πυραύλων, της Ισραηλινής επιχείρησης και «προειδοποιήσεις» στους παλαιστίνιους πολίτες να «μείνουν μακριά» από τις ενέργειες της Χαμάς για την ασφάλειά τους.

Αυτή η εκστρατεία, ενσωματωμένη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είναι μία πολλαπλή πλατφόρμα, με λογαριασμούς σε διάφορα sites, από το Twitter και το Facebook μέχρι το Pinterest και το Instagram. Οι εικόνες που αναρτήθηκαν στο Instagram και οι γραφικές παραστάσεις που κυκλοφόρησαν σε όλες τις πλατφόρμες σχηματίζουν τον πυρήνα της «μάρκας» του ισραηλινού στρατού. Με ένα συνεκτικό οπτικό περιεχόμενο και συνέπεια ως προς την αφήγηση της «μάρκας», φαντάζονται εκ νέου μια αστική σύγκρουση και μια κατοχή σε νέα καταναλωτική κλίμακα.

Πολύ μακριά από το να υιοθετήσουν τις ιδέες ενός μελλοντικού, απάνθρωπου πολέμου, οι φωτογραφίες του ισραηλινού στρτού στο Intagram, επεξεργασμένες μέσω των ποικίλων «retro» και «soft-focus» φίλτρων, υπηρετούν ένα διπλό σκοπό. Ο πρώτος είναι αυτός του ιστορικισμού. Όσο το Hipstamatic φιλτράρει κυριολεκτικά την σύγχρονη κατάσταση μέσα από τους φακούς του 60 και του 70, η χρήση των φίλτρων «retro» αφαιρεί τις εικόνες του παρόντος από το γενικό τους πλαίσιο, που είναι η τελευταία εκστρατεία αποκλεισμού και εναέριας επίθεσης, και τις ξαναορίζει σαν κομμάτι της ιδρυτικής ιστορίας του Ισραήλ.

Αυτές οι εικόνες δεν θα πρέπει να συγκριθούν με τα κακής ανάλυσης βίντεο από κινητά, που δείχνουν να ξεθάβονται πτώματα απ’ τα συντρίμμια, την προπαγάνδα της Χαμάς στα φόρουμ και τα κανάλια του YouTube, ή τα ρεπορτάζ του Al-Jazeera για τις επισκέψεις του αρχηγού της Χαμάς, Ismail Haniyeh και του αιγύπτιου προέδρου, Mohamed Morsi, σε παλαιστίνιους τραυματίες στο νοσοκομείο. Αντίθετα, γίνεται επίκληση σε ιστορικές εικόνες συγκρούσεων που έχουν ήδη δικαιωθεί, όπως, για παράδειγμα, ο Αραβοισραηλινός Πόλεμος του 1948, ο Πόλεμος των έξι ημερών και ο Πόλεμος του Yom Kippur. Το περιεχόμενο πλαισιώνεται με αυτά τα συμφραζόμενα για να αναπαραστήσει ένα ιστορικό και ηθικό επιχείρημα, μια εθνική ιστορία τόσο διαισθητικά πειστική όσο το σουβλάκι και το «η Μακεδονία είναι ελληνική» 2.

Η χρήση ενός μόνο χρώματος στις οθόνες έχει παρόμοιο αποτέλεσμα στην επανειλημμένη χρήση του σε όλες τις εικόνες των ηγετών της Χαμάς (ELIMINATED), στις πυραυλικές εγκαταστάσεις βαμμένες στο χρώμα του αίματος κλπ. Οι φιγούρες αποκόπτονται από το σύγχρονο περιβάλλον τους με το να αποχρωματιστεί η πραγματική τους υπόσταση. Η πολύπλοκη πολιτική ιστορία που περιπλέκει τις σχέσεις ανάμεσα στο Ισραήλ και την Παλαιστίνη παραλείπεται. Οι εικόνες τους διαχωρίζονται από την διαμάχη, από την οπτική αμφισβήτηση και απορροφούνται από την αφήγηση της διαφήμισης της «μάρκας». Ένα οπτικό φίλτρο πανταχού εφαρμοσμένο μπορεί να δημιουργήσει θαύματα, τοποθετώντας μαζί ανόμοιες, αμφιλεγόμενες εικόνες σε μια ενιαία αφήγηση.

Δευτερευόντως, η χρήση εμπορικά διαθέσιμων φίλτρων του Instagram αντιγράφει την κουλτούρα των εικόνων που χαρακτηρίζει μεγάλο κομμάτι του κοινού του, παράγοντας εικόνες οι οποίες γλιστρούν εύκολα στα feeds τους, κάνοντας το περιεχόμενο τους να φαίνεται φυσικό. «Αυτές είναι οι φωτογραφίες που θα τραβούσες αν υπηρετούσες στις ΙΕΔ», λέει η αισθητική τους, «είμαστε ακριβώς σαν κι εσένα και αυτές οι στρατιωτικές αποφάσεις είναι οι ίδιες που θα έπαιρνες κι εσύ αν ήσουν στη θέση μας». Ενώ επίσης, πάνε συχνά πέρα από αυτό, περιλαμβάνοντας μια φιλόδοξη άποψη ενός επιθυμητού lifestyle: απίστευτα όμορφοι νεαροί στρατιώτες να διασκεδάζουν κατά τη διάρκεια της ανάπαυλάς τους. Αυτή είναι μια πολεμική δύναμη που δρα όπως την φαντάστηκε ο Wolfgang Tillmans και το περιοδικό BUTT, έτη φωτός μακριά από μια κατοχική δύναμη. Οι εικόνες αυτές πατάνε πάνω στον θεμελιωμένο μύθο του έθνους, όπως βέβαια οι διαφημιστικές εκστρατείες του Ralph Lauren χρησιμοποιούν ως παράδειγμα την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους οι λευκοί χριστιανοί 3.

Με την παραγωγή μιας αισθητικής ισοδυναμίας με τις πρότυπες διαφημίσεις των επωνυμιών, σε σχέση με τα τέλεια σώματα, διαχρονικά θέματα κλπ, οι ΙΕΔ χωράνε τόσο εύκολα στις λίστες αγαπημένων επωνυμιών των καταναλωτών όσο εκείνες οι επωνυμίες. Το να κάνεις like και share το οπτικό υλικό του ισραηλινού στρατού δεν γίνεται περισσότερο αμφισβητήσιμο από το να κάνεις share την αγαπημένη σου διαφήμιση της Nike. Δεν αποτελεί ζήτημα πολιτικής, πόσο μάλλον ηθικής, αλλά άλλο ένα κομμάτι της δημιουργίας της διαδικτυακής σου προσωπικότητας. Μια αναλογία αυτής της διαφημιστικής τεχνικής μπορούμε να δούμε στην πολιτική καμπάνια του Obama, στην οποία το γραφικό ύφος με αποχρωματισμένες εικόνες σε έγχρωμο φόντο και δυνατές classic-modernsans-serif γραμματοσειρές συνδυάζονται με συναισθηματικό περιεχόμενο, πράγμα που καθρεφτίζεται στην καμπάνια των ισραηλινών. Η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική εικόνα, την εικόνα του καταναλωτή και την εικόνα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συρρικνώνεται τόσο ώστε να μην ξεχωρίζει η μια από την άλλη.

Όπως πολλές από τις πιο προηγμένες επώνυμες μάρκες στο lifestyle, έτσι και οι ΙΕΔ μετατοπίζουν την κατεύθυνση της παραγωγής των εικόνων τους από το δικό τους προσωπικό και την δική τους ομάδα δημιουργών στους καταναλωτές. Στην περίπτωσή μας στους φαντάρους, στους έφεδρους και στους υποστηρικτές του ισραηλινού στρατού. Το περιεχόμενο συγκεντρώνεται από άτομα και τροφοδοτείται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης του κοινού. Με πολλούς τρόπους αυτό είναι μια εξελιγμένη μορφή διαχείρισης της επωνυμίας ενός τόσο μεγάλου θεσμού. Εμφανίζεται η πρόθεση των ισραηλινών να εμπιστεύονται το κοινό τους, επιτρέποντας του να καθορίζει την επωνυμία, κάνοντας έτσι το «φίλτρο του στρατού του ισραήλ» στο Instagram ίσως την πρώτη προπαγανδιστική εκστρατεία ενός στρατιωτικού κράτους που πηγάζει από το κοινό της. Ένα κοινό, του οποίου η ταυτότητα είναι περισσότερο από ποτέ αγκυλωμένη σε αυτή των φαντάρων και των υποστηρικτών τους, μιμούμενη την μετάβαση των επωνυμιών μόδας και lifestyle προς τις διαφημιστικές εκστρατείες με πηγή τον καταναλωτή.

Εδώ ο ισραηλινός στρατός γίνεται το avatar μιας τελείως δυτικής καταναλωτικής ταυτότητας. Η απόσταση ανάμεσα στις δικές μας ζωές και σε αυτές των ανδρών και των γυναικών που πολεμούν στον ισραηλινό στρατό γίνεται ακόμα πιο μικρή και συμπιεσμένη. Στην κατάρρευση αυτής της απόστασης, οι κοκκώδεις και πιξελιασμένες εικόνες του παλαιστινιακού ζητήματος γίνονται ακόμα πιο απομακρυσμένες. Αυτή είναι η εκστρατεία του ισραηλινού στρατού για τον έλεγχο του εικονικού περιβάλλοντος, παρεμβάλλοντας την ταυτότητα της μάρκας τους στις γραμμές της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης στο διαδίκτυο, κατορθώνοντας έτσι να κατακτήσει ένα μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς γεωπολιτικής προσόδου. Ο στρατός του ισραήλ, ωστόσο, δεν είναι μια επωνυμία, μια μάρκα στο lifestyle αλλά η συνιστώσα μιας μηχανής πολέμου. Οι εικόνες δε μεσολαβούν μια διαδικτυακή αλληλεπίδραση, αλλά την σφαγή ανθρώπων και η αισθητικοποίηση τους συσκοτίζει την δυναμική ενός πολύ πραγματικού ανθρώπινου κόστους του πολέμου. Η ιδεολογία του διαδικτύου ισχυρίζεται για τον εαυτό της ότι είναι η πραγματική ζωή. Η Γάζα υπάρχει σαν ένα profile διαμελισμένων πτωμάτων στο διαδίκτυο.

Σημειώσεις:

  1. Πηγή: http://thenewinquiry.com/features/devastationinmeatspace/

  2. Σ.τ.μ.: το «a national story as intuitively persuasive as apple-pie or Blitz Spirit.» του κειμένου μεταφράστηκε κατ’ αντιστοιχία για τα ελληνικά. Το Blitz-Spirit ήταν η κρατική προπαγάνδα κατά τους βομβαρδισμούς του Λονδίνου στον ΒΠΠ, που ενέπνεε τους πολίτες να είναι γενναίοι και να συνεχίσουν τις δουλειές τους κανονικά. Όσο για τη μηλόπιτα, θεωρείται εθνικό αγγλικό προϊόν.

  3. Σ.τ.μ.: στο κείμενο «WASP», WhiteAngloSaxonProtestant, χαρακτηρισμός για τους αμερικάνους μεγαλοαστούς, όχι πάντα με θετική χροιά. αστοί της Αμερικής.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>