Τριτοβάθμια εκπαίδευση και εργασία: Προς το νέο παράδειγμα.

Η μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, που ακολούθησε μετά την μεταπολίτευση, υπήρξε μια από τις σημαντικότερες αλλαγές που συνέβησαν στον τομέα της εργασιακής αποκατάστασης. Με το άνοιγμα των πυλών των ιδρυμάτων ο αριθμός των φοιτητών αυξήθηκε κατακόρυφα και η παραγωγή ειδικευμένων εργατών, όπως και η παραγωγή ονείρων για οικονομική και κοινωνική ανέλιξη πολλαπλασιάστηκαν σε σχέση με αυτό που αποτελούσε προηγούμενα τον κανόνα. Ο καθένας σαν επιχειρηματίας του εαυτού είχε πλέον την ευκαιρία -και έπρεπε- να επενδύσει στο ατομικό του κεφάλαιο ώστε να μπορέσει να αγγίξει την επιτυχία και την καταξίωση. Τα πτυχία λειτουργούσαν λοιπόν σαν τα διαβατήρια προς αυτήν την επιτυχία και έτσι η λαμπρή νέα γενιά έμοιαζε να έχει όλα τα φόντα ώστε να μπορεί να ατενίζει το μέλλον γεμάτη φιλοδοξίες, το ίδιο και το ελληνικό έθνος.

Φυσικά οι ψευδαισθήσεις αυτές καταρρίφθηκαν αμέσως μόλις ήρθαν σε επαφή με την σκληρή πραγματικότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει πως το ελληνικό όνειρο έπαψε να υπάρχει για χιλιάδες οικογένειες και νέους. Η ιδεολογία έτσι κι αλλιώς έχει τη δυνατότητα να υπερκαθορίζει αυτό που παρουσιάζεται ως πραγματικό εμφανίζοντάς το αντεστραμμένο. Η μικρoαστικοποίηση των ντόπιων προλετάριων τα προηγούμενα χρόνια είχε πετύχει σε σημείο όπου οι ελπίδες για κοινωνική ανέλιξη να μην πεθαίνουν ακόμη και όταν ο βασικός μισθός τείνει να εξαφανιστεί. Το έχουμε ξαναπεί πως η μεγαλύτερη συνεισφορά της μαζικοποιημένης τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ήταν στον τομέα της ιδεολογίας, παρα στην προετοιμασία του μελλοντικού εργατικού δυναμικού (ανάλογα με τις ανάγκες που υπάρχουν στην παραγωγή).

Έχουμε επίσης υποστηρίξει πως η τριτοβάθμια εκπαίδευση βρίσκεται τελευταία σε κατάσταση παρακμής, λόγω της μη ικανοποιητικής εκπλήρωση των δομικών της ρόλων. Εδώ δεν προκύπτει κάποια αντίφαση. Απλά με την συνεχή άνοδο των νέων τεχνολογιών η τεχνική σύνθεση του καπιταλισμού μετασχηματίζεται δυναμικά. Απόρροια αυτού είναι και το γεγονός πως διάφορες λειτουργίες που παλιότερα γίνονταν από το πανεπιστήμιο, όπως η αναπαραγωγή ιδεολογημάτων σχετικά με το διαχωρισμό χειρωνακτικής και διανοητικής εργασίας, όπως οι ψευδαισθήσεις κοινωνικής ανέλιξης και όλα αυτά που λέμε συνήθως, τώρα πια γίνονται αποτελεσματικότερα -συν φτηνότερα- στους κόλπους αυτών των νέων τεχνολογιών. Μάλιστα μέσα σε συνθήκες κρίσης το πανεπιστήμιο φτάνει σε σημείο να μην δικαιολογεί πια τη χρηματοδότησή του από το κράτος προχωρώντας έτσι σταθερά προς την ιδιωτικοποίηση.

Οι αλλαγές που συμβαίνουν όμως εξαιτίας της άνθησης των νέων τεχνολογιών έχουν αντίκτυπο και στην ίδια την οργάνωση της εργασίας. Από την μία είναι προφανές πως η τεχνική σύνθεση της εργασίας μεταβάλλεται και αυτή με την σειρά της σημαντικά, με ολοένα και μεγαλύτερη συμμετοχή των ηλεκτρονικών μηχανών στο κομμάτι της παραγωγής. Από την άλλη αλλάζει και η γκάμα αυτών που θεωρούνται προσόντα για μια σχετική ειδικότητα, καθώς και ο τρόπος απόκτησης τους,

Ξεκινώντας τον σχολιασμό από το δεύτερο, παρατηρούμε πως στην αγορά εργασίας είναι αρκετές οι περιπτώσεις όπου προσόν θεωρείται η γνώση κάποιου εξειδικευμένου προγράμματος ή η εξοικείωση με τη μηχανή, πολύ περισσότερο από την κατοχή ενός πτυχίου. Γνώσεις οι οποίες συνήθως δεν αποκτούνται στα πλαίσια της κρατικής εκπαίδευσης αλλά μέσα από χίλιους δυό άλλους τρόπους. Μπορεί να προκύπτουν είτε από προσωπικό ψάξιμο, είτε ως εμπειρία από προηγούμενη εργασία, πάντως ελάχιστη σχέση έχουν με την πανεπιστημιακή εκπαίδευση.

Οι σημαντικότερες όμως αλλαγές παρουσιάζονται στην ίδια την οργάνωση της εργασίας. Σε επίπεδο εργασιακής καθημερινότητας δεν είναι ξεκάθαρο αν οι νέες μηχανές ευνοούν η δυσχεραίνουν την θέση των εργαζόμενων, μιας και βρισκόμαστε σε μεταβατικό στάδιο και αυτό εξαρτάται κατά πολύ από την εξοικείωση που έχει το ίδιο το αφεντικό με τις μηχανές αυτές. Έτσι λοιπόν, άλλοτε μπορεί να συμβάλουν στην λούφα δημιουργικά ή μη και άλλοτε να φροντίζουν για την αυστηρότερη επιτήρηση της εργασίας. Παρόλα αυτά υπάρχουν και κάποιες αλλαγές οι οποίες είναι ξεκάθαρα σε βάρος των εργαζομένων είτε τις αντιλαμβάνονται σαν τέτοιες, είτε όχι.

Βασικό συστατικό λοιπόν αυτού του ηλεκτρονικού προλεταριάτου είναι η (όσο ποτέ ίσως) ευκαιριακότητά του. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχείς ρυθμούς, οι ίδιες γνώσεις που σε μια στιγμή μπορεί να κρίνονταν σαν εξειδικευμένο προσόν, μετά από μικρό χρονικό διάστημα μπορεί να θεωρούνται ξεπερασμένες. Η πραγματικότητα αυτή ρίχνει ένα μεγάλο βάρος στις πλάτες των σύγχρονων εργατών καθώς τα αφεντικά φροντίζουν πάντα να τους υπενθυμίζουν πως είναι αναλώσιμοι. Πρέπει λοιπόν να βρίσκουν τρόπους να μένουν όσο γίνεται ενήμεροι σχετικά με το αντικείμενό τους, διαδικασία η οποία συντηρεί μεταξύ άλλων και το ‘ο καθένας είναι επιχειρηματίας του εαυτού του’ και σαν τέτοιος λοιπόν πρέπει να φροντίσει για το γνωσιολογικό του κεφάλαιο. Συμβαίνει επίσης και το εξής. Από τη μια, εξαιτίας των παραπάνω, η εργασία των σύγχρονων προλετάριων υποτιμάται ακόμη πιο βίαια, αντιστοιχώντας σε εξευτελιστικούς μισθούς και ωράρια (ειδικά αν είσαι ανειδίκευτος) και από την άλλη, λόγω των αυτοματισμών που προσφέρουν τα νέα συστήματα το κέρδος των αφεντικών να αυξάνεται ακόμη περισσότερο.

Συνοψίζοντας, αν η μαζικοποίηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ήταν ένας σταθμός για την οργάνωση των εργασιακών σχέσεων, η απομαζικοποίηση που θα φέρει η ιδιωτικοποίησή της, μαζί με τους λόγους που οδηγούν σε αυτή, αντιστοιχεί στο τέλος μιας εποχής. Είναι καίριο λοιπόν να εξετάσουμε τι θα φέρει αυτή η νέα συνθήκη στον εργασιακό τομέα. Ποιές σχέσεις αλλάζουν, ποιές αντικαθιστώνται και ποιές παραμένουν ακλόνητες. Έτσι ώστε να μη βρεθούμε προ εκπλήξεων όπως συνήθως γίνεται.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>