Διαδικτυακή παράκρουση: οι ένοχοι των social media.

Οι βόμβες στο μαραθώνιο της Βοστώνης στις 15 Απριλίου εξελίχθηκαν σε ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα-ειδήσεις στην Αμερική, μετά την 11-9-01 (στην ίδια κατηγορία με τον τυφώνα Κατρίνα και την οικονομική κρίση). Μόλις σε λίγες ώρες, μέσα από κάμερες επιτήρησης, από κινητό σε κινητό, στο facebook, το tweeter και το youtube, το γεγονός μετατράπηκε από μια τηλεοπτικά ελεγχόμενη εικόνα (όπως ήταν αυτή της επίθεσης στους δίδυμους πύργους το 2001) σε κάτι εντελώς καινούργιο: σε ένα κράμα από μεταλλασσόμενες εικόνες-ειδήσεις, interactive κυνήγι υπόπτων, συνωμοσιολογίας και φιλανθρωπίας.

Σύμφωνα με τα ειδησεογραφικά online πρακτορεία, σε λιγότερο από 12 ώρες, 4.945 άνθρωποι δημοσιοποίησαν στο ίντερνετ τα ονόματα, τα mail, τα τηλέφωνα και τις διευθύνσεις κατοικίας τους, είτε με σκοπό να προσφέρουν βοήθεια στους πληγέντες, είτε με σκοπό να καταγγείλουν υπόπτους από τις φωτογραφίες και τα βίντεο του μαραθωνίου. Το bbc αναφέρεται σε αυτού του είδους την έρευνα μέσω ψηφιακών κοινωνικών δικτύων ως crowdsourcing, όρος που χρησιμοποιείται εδώ και κάποια χρόνια για να περιγράψει την κατάτμηση ενός προβλήματος/δουλειάς σε πολλά μικρότερα και την ανάθεση των επιμέρους αυτών εργασιών σε ένα “πλήθος” εθελοντών ή συνήθως κακοπληρωμένων εργατών, συνήθως μέσω του διαδικτύου. Οι μικρές λύσεις ανασυντίθενται στο τέλος και καταλήγουν στη λύση του συνολικού προβλήματος ή στην ολοκλήρωση της δουλειάς. Ο όρος τελευταία χρησιμοποιείται για το μοντέλο ερευνών μέσω χρηστών του ίντερνετ (αυτούσιος και στα ελληνικά) και φαίνεται να βαφτίζει κατά κάποιο τρόπο ένα καινούργιο εργαλείο της πολιτικής του ελέγχου. Παρά τη μεγάλη του χρησιμότητα στα χέρια της αστυνομίας, όντας ακόμα στην αρχή του, στην περίπτωση της Βοστώνης, δέχτηκε αντιδιαμετρικές κριτικές. Πολλοί από όσους το κατηγόρησαν, έφτασαν σε σημείο μισο-αστειευόμενοι να παρομοιάσουν την όλη ιστορία με τη ρατσιστική βερζιόν του παιχνιδιού “βρες το Γουόλλυ”. Οι ύποπτοι που ξεδιαλέγονταν ήταν στη συντριπτική πλειοψηφία σκουρόχρωμοι και τα πειστήρια ενοχής ήταν του τύπου: “δεν παρακολουθεί τον αγώνα”, “η τσάντα του φαίνεται βαριά” και άλλα τραγελαφικά.

Το FBI έριξε κι άλλο λάδι στη φωτιά όταν δημοσιοποίησε τις φωτογραφίες 2 υπόπτων από το πλήθος των θεατών του μαραθωνίου, ζητώντας έμμεσα και άμεσα την περαιτέρω βοήθεια του “κοινού”. Παρ’ όλο που ο ένας εκ των δύο ήταν ήδη φακελωμένος από το FBI (και ό άλλος τελικά ήταν ο αδερφός του), χρειάστηκαν τρεις ολόκληρες μέρες για να ανακοινωθούν τα ονόματα των εικονιζόμενων υπόπτων. Τρεις μέρες μέσα στις οποίες το “κοινό” θα είχε καταγγείλει και τη μάνα του αν αυτή ή ο κηπουρός της, έμοιαζαν με μουσουλμάνους. Ενώ καμία από τις καταγγελίες των αυτόχριστων ντετέκτιβ δε χρησίμεψε τελικά στην έρευνα, αφού οι ύποπτοι ταυτοποιήθηκαν με τις παραδοσιακές μεθόδους -από μαρτυρίες και από το αρχείο υπόπτων του FBI- παρ’ όλ’ αυτά, όσοι άσχετοι βρέθηκαν στο στόχαστρο του πλήθους, δέχθηκαν απίστευτη τρομοκρατία από το πραγματικό και το ψηφιακό τους περιβάλλον, καθώς οι φωτογραφίες τους έφτασαν μέχρι και τα εξώφυλλα γνωστών εφημερίδων.

Αποκορύφωση και ταυτόχρονα γελοιοποίηση του ερευνητικού παροξυσμού ήταν η περίπτωση του Sunil Tripathi, ο οποίος αγνοούνταν περίπου ένα μήνα πριν την επίθεση. Μια πρώην συμμαθήτριά του ξεκίνησε την αλυσίδα, στοχοποιώντας τον στο facebook σαν ύποπτο, και το πράγμα πήρε τέτοιες διαστάσεις, που από ένα απλό κουτσομπολίστικο σχόλιο, η οικογένεια του Tripathi αναγκάστηκε, μια μέρα μετά, να κλείσει το προφίλ του γιατί δεχόταν καταιγισμό από απειλητικά και υβριστικά μηνύματα. Λίγο αργότερα, ο φοιτητής βρέθηκε νεκρός κοντά στο πανεπιστήμιο που έμενε και τα μηνύματα μίσους μετατράπηκαν αυτόματα σε μηνύματα συγνώμης και συμπαράστασης. Η ίδια η οικογένεια, αντί να εξοργιστεί με όλον αυτόν τον πανικό, δηλώνει συγκινημένη για τα μηνύματα αγάπης που λαμβάνει, ακόμα και από τους ίδιους ανθρώπους που τη συκοφαντούσαν πριν δημοσιοποιηθούν τα πραγματικά ονόματα των υπόπτων.

Λόγω των αλλεπάλληλων στοχοποιήσεων αθώων, οι αρχές προσπάθησαν να μαζέψουν τον ψηφιακό όχλο, λέγοντας ότι παρεκτράπηκε και ότι τέτοιου είδους έρευνες πρέπει να γίνονται πιο προσεκτικά, όχι βέβαια γιατί τρομοκρατούνται οι ζωές άσχετων ανθρώπων, αλλά γιατί παρακωλύεται το έργο της αστυνομίας όταν ψάχνει προς λάθος κατεύθυνση. Το αν αυτό συνέβαινε όντως και κατά πόσο ήταν ενήμερη η αστυνομία για τον ήδη φακελωμένο από το FBI ύποπτο, παραμένει βέβαια ένα αναπάντητο ερώτημα. Από την άλλη, οι διαχειριστές μεγάλων site όπως το reddit, καθώς και η πλειοψηφία των χρηστών έσπευσαν να υπερασπιστούν τη νέα μορφή έρευνας-ενημέρωσης, χαρακτηρίζοντας τους άδικα στοχοποιημένους ως παράπλευρες απώλειες, λέγοντας ότι έτσι είναι τα πράγματα σήμερα και ότι θα πρέπει να δούμε τα θετικά της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το τεράστιο κύμα συμπαράστασης που δημιουργήθηκε. Όντως, αυτό το πάρε δώσε πληροφοριών δεν ήταν δυνατόν να σταματήσει, όχι όμως γιατί τεχνικά δεν ήταν δυνατό. Είδαμε στο παράδειγμα των αραβικών εξεγέρσεων πόσο εύκολα μπορεί να σαμποτάρει το κράτος όταν θέλει, αυτού του είδους την “ανεξέλεγκτη επικοινωνία”. Δεν ήταν δυνατό να σταματήσει γιατί κανείς δεν ήθελε να το σταματήσει. Τουλάχιστον μέχρι τη στιγμή που θα αποφάσιζαν οι κρατικοί φορείς. Και η στιγμή αυτή επιλέχθηκε στις 19 Απριλίου. Η αστυνομία της Βοστώνης τελείωσε το έργο, δημοσιοποιώντας πριν απ’ όλους στο tweeter, τη σύλληψη των ενόχων, με το ανεπανάληπτο, αλά CSI κείμενο: “ΠΙΑΣΤΗΚΕ!!! Το κυνήγι τελείωσε. Η έρευνα ολοκληρώθηκε. Ο τρόμος τελείωσε. Και η δικαιοσύνη νίκησε. Ύποπτος υπό κράτηση.” 1

To be continued, θα συμπληρώναμε. Και στα επόμενα επεισόδια, απ’ ότι φαίνεται ήδη στα ψηφιακά debates, θα δούμε πολλή ψυχολογία πλήθους, δικτυακή αυτοεπιτήρηση, μπόλικο crowdsourcing και μπόνους : τη νέα γενιά ισλαμιστών τρομοκρατών που αυτο-εκπαιδεύονται (οι λεγόμενοι self-radicalised) μέσω ίντερνετ. Πολύ ζουμί δηλαδή. Μείνετε συντονισμένοι.

Σημειώσεις:

  1. Από το tweeter του Boston Police Department: “CAPTURED!!! The hunt is over. The search is done. Terror is over. And justice has won. Suspect in custody.”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>