New kid on the block στο hall of fame των «κινημάτων» του ίντερνετ (για να μιλήσουμε και στη γλώσσα τους). Και αυτή τη φορά προσφέρεται και σε θεαματικό πακέτο. Με τη μάσκα του V για λόγκο και ένα σλόγκαν βγαλμένο σαν από τρέιλερ ταινίας χολυγουντιανής. Και το όνομα αυτών; Anonymous, που είναι – για όσους δεν το ξέρουν – η default επιλογή υπογραφής στα διάφορα φόρουμ.

Από αυτά που είναι γνωστά σε σχέση με τη δράση τους και τη σύνθεση αυτής της ομάδας, και φυσικά και από αυτά που έχουμε καταλάβει και εμείς οι αδαείς, παραβλέποντας και τα θεαματικά στοιχεία με τα οποία έχουν (επίτηδες;) περιβληθεί, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά αυτών των υποκειμένων για το τί πιστεύουν – οι ίδιοι και οι υπόλοιποι – σε σχέση με αυτά που κάνουν που μας προβλημάτισαν. Αν και το να μιλάς για εικονικά πράγματα τους δίνει μια πραγματική διάσταση, η οποία αντικειμενικά τους λείπει, γενικά μιλώντας το όριο του τί είναι και τί δεν είναι πραγματικό τείνει να έχει μεταφερθεί προς την εικονικότητα του διαδικτύου και των υπολογιστών, που (θέλουν να) διαμεσολαβούν όλο και πιο καθολικά μεγάλο πλέγμα των κοινωνικών σχέσεων.

Αρχικά, η μάσκα σαν το σύμβολο που αντιπροσωπεύει και ομογενοποιεί όλους αυτους τους anonymous. Είναι γνωστό το ότι η μάσκα αυτή αντιπροσωπεύει τον Γκάι Φοξ και χρησιμοποιείται στο αντίστοιχο κόμικ και στην ταινία ως το προσωπείο ενός τιμωρού, που σκοπό έχει να αντιτεθεί και να κινητοποιήσει τις μάζες απέναντι σε μια δικτατορία που έχει επιβληθεί στην αγγλία. Έχει σημασία άραγε το ποιός ήταν ο Γκάι Φοξ στην πραγματικότητα; Ο Γκάι Φοξ, λοιπόν, ήταν ένας καθολικός που αντιτέθηκε στην επικράτηση του προτεσταντισμού στην Αγγλία το 16ο αι. και αποφάσισε ότι ο τρόπος να δείξει αυτή του την αντίθεση ήταν το να βάλει βόμβα στην τότε βουλή των λόρδων. Η βιομηχανία της διασκέδασης, λοιπόν, που ως γνωστόν αξιοποιεί εμπορικά οτιδήποτε αντιαυταρχικό, πήρε αυτό το σύμβολο της μάσκας και την τελική πράξη της ανατίναξης του κοινοβουλίου, άλλαξε την ιδεολογία που αντιπροσώπευε αυτός που εικονίζεται στη μάσκα και το έφερε στα μέτρα της εποχής, με αποτέλεσμα τελικά τη δημιουργία της γνωστής σε όλους ταινίας V for Vendetta. Και με αυτό τον τρόπο, διαστρεβλώνοντας τις ιδέες, έχουν φτάσει σήμερα διάφοροι να δοξάζουν το πρόσωπο ενός καθολικού. Γιατί η ιδεα που κρύβεται πίσω από το σύμβολο είναι μηδαμινής σημασίας μπροστά στο σύμβολο αυτό καθ’εαυτό, το οποίο αρκεί όλοι να φορέσουμε στο άμεσο μέλλον για να αντιτεθούμε σε κάθε τι “αυταρχικό”, που όμως δεν ορίζεται και επακριβώς. Ας μην ξεχνάμε και το τέλος της ταινίας, όπου η ορδή των μασκαράδων κερδίζει – λόγω μεγέθους φυσικά – τον αγώνα απέναντι στην εξουσία. (για περισσότερα βλ. Sarajevo Μαρτίου).

Δεύτερο στοιχείο είναι το μότο του τέλους των βίντεο που δημιουργούν οι anonymous για να προωθήσουν τις ιδέες τους στα εκάστοτε πεσίματά τους. “Είμαστε οι Anonymous. Είμαστε λεγεώνα. Δεν συγχωρούμε, δεν ξεχνάμε. Να μας περιμένετε.” Και αυτή η επική μουσική που το συνοδεύει. Ατάκα χωρίς νόημα, που όμως θα πρέπει να υπονοεί τα πάντα, έτσι ώστε η πρόκληση συναισθημάτων δέους (σαν καλό τρέιλερ) να ομογενοποιεί (όπως και η μάσκα άλλωστε) και να μαζικοποιεί το πλήθος, που έτσι ενοποιείται με την τελική ατάκα και σε καμιά περίπτωση με τις φράσεις και στο κείμενο που έχει προηγηθεί. Το τρέιλερ – βίντεο – μανιφέστο – προκήρυξη πιο πολύ ψάχνει για οπαδούς που θα κάνουν like παρά οτιδήποτε άλλο.

Και τέλος το όνομα. Anonymous. Η default ανωνυμία του διαδικτύου δίνει τη δυνατότητα στους χρήστες να μεταβάλλουν το κατά πως αυτοί επιθυμούν να είναι η ταυτότητα τους, ανάλογα με το φόρουμ, το συνομιλητή και τη διάθεση της στιγμής. Η ανωνυμία προσφέρει κάλυψη και ασφάλεια, και ειδικά στο συγκεκριμένο μέσο, που συνοδεύεται με παντελή άγνοια σε σχέση με οτιδήποτε ορίζει τα υποκείμενα. Στο σαμποτάζ, λοιπόν, στο οποίο η ανωνυμία είναι απαραίτητη, το καταλληλότερο προφίλ που παραπέμπει σε αυτήν και την ενισχύει είναι ακριβώς αυτό. Το anonymous. Οι άνθρωποι της δύσης λοιπόν, ως καλά εξοικειωμένοι με την ευκολία του υπολογιστή, του διαδικτύου και της ανωνυμίας ή της μη ανάληψης ευθυνών, δελεάζονται από το προφίλ αυτό και μαζικοποιούνται γύρω του. Γιατί, όταν η αντιπαράθεση δεν στοιχίζει τίποτα, είναι πάντα πιο προσφιλής.

Πέρα από τα φαινομενικά αυτά στοιχεία της ομάδας των anonymous, υπάρχουν βέβαια και οι σκοποί, οι στόχοι της συνεχιζόμενης δράσης τους. Στη δημιουργία τους πρωτοστάτησαν ομάδες χάκερς, αλλά ο απώτερος σκοπός ήταν η συγκέντρωση πλήθους για μαζικά πεσίματα σε ιστοσελίδες σαν μια μορφή διαμαρτυρίας. Γενικότερα, παρουσιάζονται αντιτιθέμενοι σε οτιδήποτε και οποιονδήποτε εμποδίζει την ελεύθερη διακίνηση πληροφορίας μέσω του ίντερνετ και έχουν μια συνεχή παρουσία, με μεταβαλλόμενους τακτικά στόχους, από το 2003 και έπειτα. Κοιτώντας αναδρομικά το πως εμφανίστηκαν, οι διάφορες δράσεις ενάντια σε φορείς του αμερικανικού κράτους (και όχι μόνο), σε σχέση με την αντίθεση τους στο νόμο για τα πνευματικά δικαιώματα στο διαδίκτυο, ήταν το τελευταίο τους – και με mediaκη κάλυψη – κατόρθωμα. Επίσης, μνημονεύεται σαν σημαντικό γεγονός και το πέσιμο στις ιστοσελίδες της mastercard, paypal κλπ. Αυτό έγινε με αφορμή τη διακοπή παροχής δυνατότητας στους πελάτες των εταιριών αυτών να χρηματοδοτούν το wikileaks μέσω των ιστοσελίδων τους, σε συνεργασία βέβαια με το αμερικανικό κράτος, σε σχέση με τις διαρροές εμπιστευτικών εγγράφων του που δημοσιεύτηκαν εκεί. Πολλά, λοιπόν, από τα πραγματοποιημένα σαμποτάζ τους στοχεύουν σε σελίδες τέτοιων οργανισμών. Αλλά όχι όλα. Ιδιαίτερα από το 2007 και έπειτα οι στόχοι γίνονται πια πολιτικοί και ο λόγος τους αποκτά χαρακτήρα μανιφέστου.

Όλα αυτά που περιγράψαμε παραπάνω αποτελούν την “επένδυση” της ομάδας. Αλλά στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν, όπως η ανωνυμία και η μετατροπή του στόχου σε αυτοσκοπό, είναι σημεία των καιρών και εντοπίζονται σε διάφορες κοινωνικές διαδικασίες και σχέσεις, αν και εδώ έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Επειδή τώρα αυτά τα στοιχεία επενδύονται και με μια πολιτική χροιά, δηλαδή το ότι κάποιοι οργανώνονται για να κάνουν κάτι είναι σημαντικό, μπορούμε επομένως να τα εντοπίσουμε και να τα κριτικάρουμε, σε σχέση και με τις μορφές και με τα περιεχόμενα τους.

Η ανωνυμία είναι βασικό συστατικό της ομάδας αυτής και προωθείται σε πολύ μεγάλο βαθμό και από το ίδιο το μέσο – το ίντερνετ. Όταν μιλάμε, δηλαδή, για τους anonymous, μιλάμε για μια οργάνωση ανοιχτή προς όλο τον κόσμο που θεωρεί τον εαυτό του anonymous. Και όχι ως πολιτική δράση anonymous, αλλά ως προς το πώς υπογράφει ο καθένας στα φόρουμ στα οποία συνδιαλέγεται. Όλοι, λοιπόν, αυτοί οι ανώνυμοι “συναντιούνται” στο ίντερνετ, στο οποίο η παραπλάνηση, οι πολλαπλές ταυτότητες – ιδεολογικές,φυσικές κλπ – είναι καθημερινό φαινόμενο. Δομούν μια ομάδα βάσει υπογραφής στις συνομιλίες και όχι βάσει κοινών στόχων και ιδεών, και συνεπώς δεν αντιπροσωπεύουν τίποτα παραπάνω από την ανωνυμία τους. Όταν, όμως, συμβαίνει αυτό, όταν τα μέλη της ίδιας της ομάδας δεν ξέρουν ποια είναι τα άλλα μέλη της, ποιοι μπαίνουν, ποιοι φεύγουν και τι αυτοί υποστηρίζουν, το πράγμα αρχίζει κάπως να ξεφεύγει από την έννοια της πολιτικής – ακόμα και της ακτιβιστικής – ομάδας και να πηγαίνει προς τον ιντερνετικο «χουλιγκανισμό». Το γεγονός, δηλαδή, ότι ο καθένας μπορεί να είναι μέλος της ομάδας οδηγεί σε αντιτιθέμενους, κάθε φορά διαφορετικούς στόχους, σκοπούς και ιδεολογίες που οδηγούν τελικά στη διάβρωση της ομάδας. Αυτό γίνεται εμφανές και έμπρακτα, μέσα από τη σπασμωδικότητα των δράσεων της. Η σύνθεση αυτή οδηγεί, λοιπόν, σε μια εικονική πολιτική δράση, μη σταθερή, μη συγκεκριμένη και συνεπώς πολύ αναξιόπιστη.

Πέρα από τα προβλήματα, όμως, που δημιουργούνται στο εσωτερικό και στη δομή της ομάδας, η ανωνυμία και η ευκολία που αυτή προσφέρει στην ενασχόληση του καθενός με τους anonymous, οδηγεί και σε βαθύτερα προβλήματα, που έχουν να κάνουν και με τους ίδιους τους στόχους τους και την πολιτική τους υπόσταση. Όταν η ιδεολογία και οι κοινωνικο-πολιτικές πεποιθήσεις διαφέρουν από άτομο σε άτομο μέσα στην ίδια ομάδα, τότε το μοναδικό που έχει μείνει να ενώνει τα μέλη της είναι ο ίδιος ο στόχος. Έχουμε, λοιπόν, τη μετατροπή του στόχου σε αυτοσκοπό. Και αυτό είναι κάτι που θυμίζει πάρα πολύ τον προκάτοχο της δόξας σαν ιντερνετικό κίνημα, τουλάχιστον για τα ελληνικά δεδομένα, τους αγανακτισμένους. Όπως μέσα στους αγανακτισμένους βλέπαμε αφεντικά και εργάτες να διαδηλώνουν χωρίς πρόβλημα στον ίδιο χώρο, γιατί ο στόχος τους να διαλυθεί η κυβέρνηση ήταν ο ίδιος, έτσι ακριβώς και με τους anonymous. Η δύναμη, δηλαδή, πηγάζει από το πλήθος. Όχι από τους δεσμούς και τις σχέσεις που προσφέρει η κοινή ιδέα. Μπερδέυονται, λοιπόν, ιδεολογικά σαν ομάδα. Χρησιμοποιούν σύμβολα που τους έχει προσδωθεί αναρχική υπόσταση, λόγο που θυμίζει λίγο τους αγανακτισμένους, και δομή που χωράει τους φασίστες, τους μπάτσους και οποιονδήποτε άλλο θέλει να παρεισφρείσει. Στη συνέντευξη, μάλιστα, που έδωσαν στο έθνος δήλωσαν και ότι ότι η αστυνομία θα έπρεπε να κυνηγάει τους κουκουλοφόρους και όχι εμάς που είμαστε ελληνόπουλα, μεγαλωμένα με γαλλικά και πιάνο. Βέβαια, στο πέσιμο στο υπ.δικαιοσύνης είχαν και ένα βίντεο αφιέρωμα στο δεκέμβρη.

Μόδα λοιπόν τα κινήματα του ίντερνετ. Μετά τους αγανακτισμένους και το promotion που τους έκαναν τα μμε, έχουμε τώρα καινούριο θέμα. Και προβάλλεται από παντού. Συνεντεύξεις σε εφημερίδες, στις ειδήσεις, σε εκπομπές και φυσικά στο διαδίκτυο ως ο νέος τρόπος αντίδρασης. Και δε λέμε. Καλό το σαμποτάζ. Καλή και η χρησιμοποίηση του μέσου ανταγωνιστικά. Αλλά σε τέτοιες περιόδους, όπου οι περιφράξεις πολλαπλασιάζονται και οι νόμοι για τα πνευματικά δικαιώματα όντως δημιουργούν προβλήματα με διαστάσεις πολύ μεγαλύτερες από τις προφανείς, μήπως το θέαμα και η μόδα οδηγούν σε αποπροσανατολισμό από το πρόβλημα; Μήπως τελικά η λύση δεν βρίσκεται στο μέσο και στην τυφλή προσήλωση στο στόχο, αλλά στις σχέσεις και στη συνδιαμόρφωση ιδεών που μπορούν να το υποβοηθήσουν;

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *