Στις 25 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στο πολυτεχνείο από την συνέλευση του game over η εκδήλωση με τίτλο «η εκπαίδευση στις εικόνες και πως αυτή υπονομεύει την εκπαίδευση στις λέξεις». Αυτή ήταν η τρίτη από μια σειρά ανοιχτών εκδηλώσεων-συζητήσεων, σχετικά με αυτά που αναγνωρίζουμε εμείς σαν πραγματικά προβλήματα του εκπαιδευτικού συστήματος.

Όπως αναφέρεται και στην εισαγωγή από την εισήγηση της εκδήλωσης:

…Το εκπαιδευτικό σύστημα βασιζόταν και βασίζεται πάνω σ’ αυτό που ονομάζουμε κόσμο των λέξεων. Την εκμάθηση των γραμμάτων, των λέξεων και της σύνδεσής τους μετέπειτα, σε ολόκληρες προτάσεις με τη χρήση των κανόνων του συντακτικού, έτσι ώστε να βγαίνει αυτό που λέμε «νόημα». Δηλαδή τη γραφή και την ανάγνωση που μαθαίνει κανείς στο σχολείο και ό,τι στήνεται με βάση αυτά, για παράδειγμα τα βιβλία ή τα περιοδικά. Θεωρούμε λοιπόν πως ένας πολύ σημαντικός παράγοντας της παρακμής του εκπαιδευτικού συστήματος, του συστήματος δηλαδή που καθιέρωσε τον κόσμο των λέξεων, είναι η σταδιακή του υπονόμευση από ένα νέο κόσμο, αυτό των εικόνων, όπως θα τον περιγράψουμε πιο αναλυτικά στη συνέχεια. Αναφερόμενοι σε αυτό το «εικονικό σύμπαν», σε γενικές γραμμές εννοούμε τις κινούμενες εικόνες και τη θέασή τους, ξεκινώντας από τον κινηματογράφο και φτάνοντας μέχρι την τηλεόραση σαν βασικά μέσα διάδοσής του, τις τελευταίες δεκαετίες. Το εικονικό σύμπαν λοιπόν, ήρθε να πάρει ηγεμονική θέση στην καθημερινότητα, εκεί που ήδη δέσποζε το λεκτικό σύμπαν, με ό,τι εκείνο συνόδευε, δημιουργώντας προβλήματα και στο ιδεολογικό και στο γνωσιολογικό και στο πειθαρχικό κομμάτι του υπάρχοντος εκπαιδευτικού συστήματος.

Κεντρική θέση της εκδήλωσης αυτής είναι, ότι τα βασικά λειτουργικά χαρακτηριστικά του κόσμου των λέξεων από τη μία, και του κόσμου των εικόνων από την άλλη, δρουν αντιθετικά στη συγκρότηση της σκέψης. Δηλαδή, σε γενικές γραμμές, με άλλο τρόπο μαθαίνει κανείς να σκέφτεται και να αντιλαμβάνεται, με άλλο τρόπο αποκτά αυτό που θεωρείται «γνώση» στον κόσμο των λέξεων και με άλλο στον κόσμο των εικόνων. Και για να το δείξουμε αυτό, προσπαθήσαμε να αναλύσουμε τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του κάθε παραδείγματος, διαχωρισμένα, όσο είναι δυνατόν, από το περιεχόμενό τους. Δε θα δείξουμε δηλαδή τι είναι αυτό που μπορεί να γνωρίσει, να μάθει, να καταλάβει κανείς σε κάθε έναν από τους δύο «κόσμους» ξεχωριστά, αλλά πώς είναι δομημένη η διαδικασία εκπαίδευσης -με ή χωρίς εισαγωγικά το εκπαίδευση- στο εικονικό και στο λεκτικό σύμπαν…

Θα θέλαμε εδώ να πούμε ορισμένα πράγματα που πατάνε πάνω στην συζήτηση της εκδήλωσης. Κάποια από αυτά συζητήθηκαν κατά την διάρκεια της, λιγότερο ή περισσότερο εκτενώς, αλλά θέλουμε να τα αναφέρουμε εδώ γιατί τα θεωρούμε σημαντικά και γιατί πιθανόν να λύνουν διάφορες απορίες, τις οποίες είδαμε να εμφανίζονται κατά την διάρκεια της εκδήλωσης.

Πρώτα όμως, αναφέρουμε ξεχωριστά το εξής. Η συνέλευση του game over έχει σκοπό να παρεμβαίνει, μέσα κι έξω από τα πανεπιστήμια, όσον αφορά το εκπαιδευτικό σύστημα και την αναδιάρθρωση της εκπαίδευσης γενικότερα. Σαν συνέπεια αυτού του πράγματος, τα περιοδικά, οι αφίσες, οι εκδηλώσεις και ό,τι άλλο κάνουμε, γίνονται με κινηματικό-παρεμβατικό σκοπό.

Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, το πρώτο πράγμα που θέλουμε ν’ αναφέρουμε είναι το εξής. Σαν κεντρικό σημείο στο πώς «δουλεύτηκε» το θέμα, το οποίο μάλιστα θελήσαμε να το τονίσουμε ξανά και ξανά κατά την διάρκεια της εκδήλωσης, ήταν η σημασία της διαμόρφωσης της κριτικής σκέψης. Κι αυτό γιατί θεωρούμε πως είναι βασικό συστατικό για να μπορέσει κανείς να καταλάβει (τουλάχιστον) τι μπορεί να έχει απέναντί του. Είναι βασικό για τον πλούτο της σκέψης του καθενός και της καθεμιάς ξεχωριστά και, σαν συνέπεια, είναι βασικό για τον πλούτο των κινημάτων. Γι’ αυτό και θεωρούμε πολύ σημαντικό το γεγονός ότι, κατά την διαδικασία της εκπαίδευσης στο μοντέλο των εικόνων ή, για να το πούμε καλύτερα, μέσα από την εκπαίδευση στις εικόνες, παραγκωνίζεται η όποια προσπάθεια συγκρότησης της σκέψης.

Δεν ήταν και είναι, λοιπόν, το ζήτημα εάν μπορεί κάποιος/α να μάθει, να δει, να καταλάβει ή να γνωρίσει το οτιδήποτε μπορεί να θέλει ή να χρειάζεται, μέσα από τον κόσμο των εικόνων. Αν και δεν είναι αυτό για το οποίο θέλουμε να μιλήσουμε τώρα, λέμε για την ώρα το εξής: αυτό μπορεί να συμβεί, όμως θα πραγματοποιηθεί μόνο μέσα στα πλαίσια του πως μπορεί να μαθαίνει κανείς στον κόσμο των εικόνων. Διαχωρισμένα, αποστασιοποιημένα, χωρίς κόστος, εξιδανικευμένα (ίσως) κλπ. Μπορεί λοιπόν κανείς να βλέπει ή να μαθαίνει. Να μαθαίνει να βλέπει και να μαθαίνει να επιθυμεί, μέσα από τις εικόνες. Όπως αυτό μπορεί να ισχύει για τα διάφορα αισθητικά κριτήρια -για παράδειγμα το πως να ντύνεται κανείς- ή το πώς μπορεί να ζουν διάφορα ζώα, ακόμα και να μαθαίνει-αντιγράφει συμπεριφορές που βλέπει. Κυρίως, δηλαδή, να μαθαίνει, όσον αφορά κομμάτια της πραγματικής ζωής, προσαρμοσμένα στις εικόνες. Δηλαδή, κατά κύριο λόγο, πληροφοριοποιημένα. Όμως, δεν γνωρίζουμε κάποιο παράδειγμα που να μαθαίνει κανείς το πώς θα κρίνει ή το πώς θα αντιλαμβάνεται καλύτερα, όπως, για παράδειγμα, το να μπορεί κάποιος/α να σχηματίσει ή να καταλάβει μια πρόταση που να περιλαμβάνει το εξής: «αυτό που έγινε θα μας δημιουργήσει αυτό το πρόβλημα επειδή…», δηλαδή μια απλή λογική αιτίου και αποτελέσματος.

Βέβαια, όπως αναφέρθηκε κι από κάποιον ακροατή της εκδήλωσης, το γεγονός ότι μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί τρόπος για την διαμόρφωση της κριτικής σκέψης μέσα από τις εικόνες, δεν σημαίνει πως δεν πρόκειται να γίνει ποτέ στο μέλλον. Πράγματι. Όμως σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε πως αυτό θα μπορούσε να γίνει. Ίσως στο μέλλον κάποιοι άλλοι να το καταφέρουν (αυτά τα παιδιά με τα μάτια τα lazer).

Να ξεκαθαρίσουμε το εξής. Μιλώντας για τον κόσμο των λέξεων, μέσα από τον οποίο είναι δυνατόν να αναπτυχθεί η κριτική, δεν αναφερόμαστε σε καμία περίπτωση στο επίσημο εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτό από καιρό τώρα μας έχει αφήσει. Και στην προσπάθειά του να επιβιώσει, παίρνει μαζί του όσα περισσότερα μυαλά και συνειδήσεις μπορεί.

Θεωρούμε πως είναι σημαντικό τα υποκείμενα που εμπλέκονται, είτε με το ένα, είτε με το άλλο, είτε και με τα δύο μοντέλα εκπαίδευσης (αυτό των εικόνων κι αυτό των λέξεων) να μπορούν να τα διακρίνουν σαν δύο ξεχωριστά αλλά παράλληλα σύμπαντα, αλλά και να μπορούν, επίσης, να τα δουν και εργαλειακά. Αυτό κάνει δυνατόν το να μπορούν να πάρουν από το κάθε ένα, εκείνο που θεωρούν ότι χρειάζονται και να κριτικάρουν και να απορρίψουν αντίστοιχα ό,τι μπορεί να θεωρούν προβληματικό ή επικίνδυνο. Οι κινούμενες εικόνες, για παράδειγμα, δεν είναι απαραίτητα κάτι το οποίο είναι προβληματικό και μόνο. Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται με πολύ συγκεκριμένο τρόπο και καθολικά από τις διαφημίσεις και γενικότερα το θέαμα, δε σημαίνει πως τα υποκείμενα που θέλουν να σταθούν ανταγωνιστικά δεν μπορούν, πρώτον, να τους κάνουν κριτική και δεύτερον, να τις χρησιμοποιήσουν με δικό τους τρόπο και για δικό τους σκοπό. Αντίστοιχα, και με τον κόσμο των λέξεων, το γεγονός ότι μπορεί το εκπαιδευτικό σύστημα να έχει ξεπεραστεί από την ίδια του την εποχή, το γεγονός ότι ούτε καν εξυπηρετεί τους λόγους για τους οποίους δημιουργήθηκε και το γεγονός ότι επιφυλάσσει στους εμπλεκόμενους μ’ αυτό την συνεχή αναπαραγωγή της μιζέριας τους και την συνεχή υπονόμευση της όποιας προσπάθειας για δημιουργία και κριτική σκέψη, δεν σημαίνει πως δεν μπορεί να υπάρχουν υποκείμενα που να θέλουν να κάνουν κριτική και να καταδεικνύουν τα προβλήματα του επίσημου εκπαιδευτικού συστήματος, όπως δε σημαίνει επίσης ότι δεν μπορεί να έχουν ψηλά την αξία και την εργαλειακότητα του διαβάσματος και της συγκρότησης της σκέψης.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *