3 σημεία και μια απορία για το “σχέδιο Αθηνά”

Την πέμπτη 28/3, ψηφίστηκε στη βουλή η τροπολογία με την οποία «παρέχεται η δυνατότητα ίδρυσης, συγχώνευσης, κατάτμησης, μετονομασίας και κατάργησης Εισαγωγικών Κατευθύνσεων αλλά και Κατευθύνσεων προχωρημένου εξαμήνου σε Τμήματα Πανεπιστημίων και ΤΕΙ». Αυτή ήταν μια απαραίτητη προϋπόθεση για την προώθηση του σχεδίου «Αθηνά» με τα Προεδρικά Διατάγματα (ΠΔ) που οδεύουν προς έκδοση πλέον, με τα οποία προβλέπονται η ίδρυση, συγχώνευση, μετονομασία σχολών και τμημάτων Πανεπιστημίων. Λίγες μέρες πριν, το υπουργείο Παιδείας δημοσιοποίησε το νέο ‘’Ακαδημαϊκό Χάρτη’’ της χώρας, μετά τις τροποποιήσεις που έγιναν στο σχέδιο «Αθηνά», όπου οριστικοποιούνται οι αλλαγές στα τμήματα των ΑΕΙ και ΤΕΙ τούτης της χώρας.
Επειδή ακριβώς το σχέδιο Αθηνά υλοποιείται μέσω ΠΔ και όχι νομοσχεδίου, δε θα φτάσει δηλαδή να ‘’συζητηθεί’’ στη βουλή, υπήρξαν έντονες πιέσεις για αλλαγές στο αρχικό σχέδιο. Εντέλει, ο νέος ‘’Ακαδημαϊκός Χάρτης’’ διαμορφώνεται με την κατάργηση 5 Ιδρυμάτων και 129 Τμημάτων σε ολόκληρη τη χώρα, οπότε μένουν 258 Τμήματα στα Πανεπιστήμια από 289 και 147 στα ΤΕΙ από 245. Για να δείξει πόσο φιλεύσπλαχνο είναι και πόσο κοντά στο λαό, ακούγοντας αυτές τις αντιδράσεις, το υπουργείο τελικά δεν συγχώνευσε τα ξενόγλωσσα τμήματα του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ σε ένα, ανακήρυξε το Πρόγραμμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ αυτόνομο τμήμα, αντί να απορροφηθεί, δε συγχώνευσε το ΤΕΙ Προσχολικής Αγωγής με το ΑΣΠΑΙΤΕ και διατήρησε αυτόνομα τα τμήματα Εργοθεραπείας και Φυσικοθεραπείας του ΤΕΙ Αθήνας.

Όσοι παρακολούθησαν, από κοντά ή όχι, την εξέλιξη αυτού του ζητήματος και των αντιδράσεων, κυρίως σε τοπικό επίπεδο, που προκάλεσε το σχέδιο “Αθηνά”, θα έχουν σχηματίσει μια εικόνα περί τίνος πρόκειται. Θα θέλαμε όμως να αναφερθούμε σε ορισμένα σημεία πιο ειδικά:

1. Η ανάπτυξη, εδώ και μια εικοσαετία πλέον, στην ‘’τιμημένη’’ ελληνική επαρχία διαφόρων τμημάτων ΑΕΙ και κυρίως ΤΕΙ εξυπηρέτησε καίρια στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας διαφόρων επαρχιακών πόλεων. Αυτό έγινε μέσω της «υποδοχής» των φοιτητών και των οικογενειακών επιδομάτων τους ως καταναλωτές της τοπικής αγοράς, ακόμα και ως φθηνούς ευέλικτους εργάτες, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών, αλλά και ιδεολογικά, στην διαμόρφωση και διατήρηση του ονείρου κάθε ελληνικής (μικροαστικής) οικογένειας για την πολυπόθητη κοινωνική άνοδο μέσω της απόκτησης κάποιου πτυχίου του κάθε γόνου τους. Και αυτή η λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης είναι μακράν πιο σημαντική για τον ελληνικό καπιταλισμό από οποιαδήποτε άλλη, ούτως ή άλλως αμφισβητήσιμη, παραγωγή γνώσης και πτυχιούχων.

2. Έχοντας φτάσει εδώ και αρκετό καιρό στα όρια της από όλες τις απόψεις, η ελληνική εκδοχή της ανώτατης εκπαίδευσης θα μπορούσε να συνεχίσει μόνο αν πάγωνε ο χρόνος στο 2007. Αλλά από τότε συνέβησαν πολλά. Συνέβησαν πολλά σε σχέση με την οικονομική κατάσταση κάθε μέσου (μικροαστικού) νοικοκυριού και το αν θα μπορούσε να συντηρεί την κάνουλα προς τα σπουδάζοντα παιδιά του σε κάθε ανυπόληπτο ΤΕΙ στην επαρχία, τη στιγμή που πλέον τα ιδιωτικά χαρτιά και έγιναν φθηνότερα και απέκτησαν ορισμένα ακόμα δικαιώματα. Επίσης, τα δημόσια οικονομικά του ελληνικού κράτους βάζουν ένα αντικειμενικό όριο στην χρηματοδότηση των ιδρυμάτων καθαυτών και γενικότερα στην πρόσληψη πτυχιούχων κάθε είδους στο δημόσιο προς εξασφάλιση τους. Χωρίς να γίνουν αλλαγές στη δομή του πράγματος, παρά τις όποιες μεγαλεπήβολες διακηρύξεις του υπουργείου για εξορθολογισμό στη ποιότητα της παιδείας και τα οικονομικά της, αυτό που γίνεται είναι ορισμένες μεν (πολύ μικρές) πόλεις να βρεθούν εκτός της πίτας, άλλες δε να βρεθούν πολύ εντός και να βγουν ακόμη και πάρα πολύ ενισχυμένες.

3. Η εξοικονόμηση χρημάτων για το ελληνικό κράτος είναι μια ιστορία που θα μπορούσε να γίνει αστυνομικό μυθιστόρημα. Φωνάζοντας ότι ο αριθμός των τμημάτων που καταργήθηκαν ή συγχωνεύτηκαν είναι 129, είναι εύλογο να φαντάζεται κάποιος ότι έτσι εξοικονομούνται κάποια πάγια κόστη, πχ από εγκαταστάσεις, κάποιους καθηγητές, βιβλία και άλλα. Αλλά το κυρίως κόστος που αφορά τους καθηγητές και τις δαπάνες ανά φοιτητή δε σώζεται, αν δεν πέσει δραστικά ο αριθμός των καθηγητών και των φοιτητών, πράγμα που προφανώς δε συμβαίνει, με βάση το νέο αριθμό των εισακτέων. Σε αυτό πρέπει να προσθέσουμε τα κοινοπρακτικά σχήματα που είναι μέρος του σχεδίου “Αθηνά”, «για την σύνδεση του ενιαίου χώρου έρευνας και Ανωτάτης Εκπαίδευσης της χώρας με τις ανάγκες και δυνατότητες των τοπικών κοινωνιών», τα οποία στόχο θα έχουν να διεκδικούν από κοινού την απορρόφηση κονδυλίων από το νέο ΕΣΠΑ σε τοπικό περιφερειακό επίπεδο. Την αξιοποίηση, δηλαδή, των δομών των πανεπιστημίων – που έχουν πλέον νέα διοικητικά συμβούλια με τοπικούς επιχειρηματίες – για να τσεπώνουν διάφοροι στην επαρχία τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις από νέες διόδους. Έτσι, μένουν ευχαριστημένοι και οι καθηγητές, που έχουν έφεση στην νέα επιχειρηματικότητα μέσω των ευρωπαϊκών προγραμμάτων.

Οι αντιδράσεις στο σχέδιο Αθηνά προωθήθηκαν, όσο γινόταν, από τις τοπικές κοινωνίες σε κάθε θιγομένη μικρή πόλη της Ελλάδος. Έτσι, τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην οργάνωση τους ανέλαβαν από δήμαρχοι μέχρι παπάδες, με τους αντιδρώντες φοιτητές να μην ενοχλούνται ιδιαίτερα. Ουρά, μάλλον, αυτών των επαρχιακών κινητοποιήσεων βρέθηκαν οι αριστερές παρατάξεις, χωρίς να διαφοροποιούνται στον λόγο, αλλά ούτε και στον τρόπο, από τον τόνο που έδινε η τοπική κοινωνία, με τους θεσμούς της στις επάλξεις του αγώνα. Επίσης, παρατηρώντας αυτές τις κινητοποιήσεις, οι φοιτητές που κατέβηκαν στον δρόμο δεν έδειξαν διάθεση να αμφισβητήσουν τις πολεμικές διακηρύξεις των τοπικών κοινωνιών, αν και, όντας προσωρινοί στις επαρχιακές πόλεις, θα είχαν ίσως τους λόγους να το κάνουν.

Και για το τέλος, μας έμεινε μόνο μια απορία. Οι φοιτητές που σπουδάζουν στην Αθήνα ή στην Θεσσαλονίκη, αν και έχουν μια αντικειμενική απόσταση από τις πόλεις αυτές όπου καταργούνταν ή συγχωνεύονταν τμήματα, απ’ τη στιγμή που θεώρησαν ότι έχουν λόγους να αντιδρούν στο σχέδιο Αθηνά, γιατί δεν κατάφεραν να συζητήσουν με άλλο τρόπο το σχέδιο του υπουργείου και προσπαθήσουν να αποκαλύψουν τις αιτίες και τα αποτελέσματα του; Γιατί βρέθηκαν είτε, ακόμα και κυνικά, να επενδύουν σε συναισθηματικές αντιδράσεις γύρω από γεγονότα που λάμβαναν χώρα στην επαρχία, είτε να σέρνονται πίσω από τις καταγγελίες των ελάχιστων αλλαγών που αφορούσαν τα πανεπιστήμια της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης, οι οποίες σε μεγάλο βαθμό αναιρέθηκαν; Αλλά δυστυχώς, είναι δεδομένο, όταν έχεις μάθει στον αυτόματο και κάθε είδους πρωτοβουλία του αντιπάλου την αντιμετωπίζεις σαν ’’σοβαρές αλλαγές’’ ή ‘’αναδιάρθρωση’’ της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, δε δείχνεις τίποτε παραπάνω παρά μόνο την γύμνια σου και την γενικότερη ανικανότητα σου για την κατανόηση της στρατηγικής του, που πλέον σε έχει μάθει τόσο καλά…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.